Hiç Bir Hastalýk Yoktur Ki Þifasý Olmasýn, Ölüm Haricinde!

Tedavisi Mümkün Olan Bir Hastalýk...

LÖSEMÝ KAN KANSERÝ
Tedavi Edilebilen Bir Hastalýktýr…

1. S: lösemi nedir?
C: Lösemi halk arasinda kan kanseri diye bilinen hastaliktir. Bu hastalikta çogunlukla kemik iliginden kaynaklanan ve bir tek hücrenin kanserlesmesi, daha sonra bu hücrenin bölünerek çogalip, önce kemik iligini, daha sonra tüm organlari istila etmesi durumu söz konusudur. Eger tedavi edilmezse olay kisa sürede hastanin kaybi ile sonuçlanir.
2. S: Çocuklukta Lösemi görülür mü?
C: Çocuklarda en sik görülen kanser türü Lösemidir. Beyaz irkta çocukluk çaginda Löseminin sikligi 100.000 canli dogumda yaklasik 5 kadardir.

3. S: Lösemi çocuklarda en sik hangi yaslarda ortaya çikar?
C: Lösemi en sik 2 - 5 yaslari arasinda görülür. Bu dönem çocuklarda Lenf dokusunun en aktif oldugu dönemdir.
4. S: Çocuklarda Lösemiye neden olan faktörler nelerdir?
C: Herseyden önce tüm kanserler gibi Löseminin de genetik bir hastalik oldugunu, yani vücudumuzdaki kanser önleyici veya kanser yapici genlerdeki bazi bozukluklar sonucu ortaya çiktigini bilmek gerekir. Bu bozulmayi kolaylastiran bazi faktörler vardir. Bunlar arasinda iyonizan radyasyon, bazi virüsler, bazi kimyasal maddeler ve bazi genetik hastaliklar sayilabilir.
5. S: Löseminin belirtileri nelerdir? Bir ebeveyn hangi durumlarda Lösemiden süphelenmelidir?
C: Löseminin klinik belirtileri birçok hastalik ile karisir. Halsizlik, istahsizlik, solukluk, düsmeyen ates, deride morluklar veya küçük kirmizi kanama odaklari, burun ve dis etlerinden kanama, karinda sislik, lenf bezlerinde büyüme, kol ve bacak agrilari bunlar arasinda sayilabilir. Bunlardan birinin veya birkaçinin olmasi durumunda bir çocuk kan ve kanser hastaliklari uzmanina basvurulmalidir.
6. S: Lösemi ölümcül bir hastalik midir? Bu hastalikta sag kalma orani nedir?
C: Lösemi çocukluk çaginda görülen kanserler arasinda tedavi sansi en yüksek olanlardan biridir. Günümüzün modern tedavi protokolleri ile akut Löseminin genel anlamda tedavi sansi %70 - 75 dir. Bazi Lösemi tiplerinde bu oran %90 in üzerine çikmaktadir.
7. S: Lösemi tedavisi için yurtdisina gitmek gerekir mi, yoksa tedavi olanaklari ülkemizde de mevcut mudur?
C: Ülkemizde Löseminin her türlü tedavisi en modern sartlarda ve yurt disindan çok daha ucuza yapilabilmektedir. Bunun için yurt disina gitmek gereksizdir.
8. S: Lösemi olusmasinda yiyeceklerin bir rolü var midir?
C: Lösemi ile yiyecekler ve yiyecekler içindeki koruyucu maddeler arasinda bugüne kadar herhangi bir iliski gösterilememistir.
9. S: Lösemi olusmasinda ebeveynin ihmali söz konusu mudur?
C: Hamilelik sirasinda sigara içmek veya uyusturucu kullanmak ile veya hamileligin ilk 3 ayinda röntgen çektirmek ile Lösemi olusumu arasinda ilgiye isaret eden bilgiler vardir. Bu tür davranislardan kaçinilmalidir.
10. S: Lösemi tedavisi her hastanede yapilabilir mi?
C:Hayir, Lösemi tam donanimli ve Çocuk Kan ve Kanser Hastaliklari bölümü bulunan bir hastanede tedavi edilmelidir. Bu hastaligin tedavisi ancak bu konudaki uzman kisiler tarafindan yapilmalidir.
Çocukluk Çagi Kanserleri (Ç.Ç.K.) tüm kanserler içerisinde % 2 oraninda görülür. 15 yas altindaki tüm çocukluk çagi içerisinde rastlanilan ölümlerin %10’nu ÇÇK nedeni iledir. Çocukluk çagi kanserlerinin eriskin dönemde görülen kanserlerden klinik, biyolojik ve ve genetik bakiminda bir çok farkliliklari bulunmaktadir. Amerika’daki SEER programi sonuçlarina göre Bir milyon nufuslu bir popülasyonda her yil yeni kanser görülme sikligi 129.77 çocuk olarak bildirilmistir. En fazla 0-5 yas arasinda görülmektedir.ÇÇK’lerinin görülme sikliginin ülkelere ve çografi bölgelere göre degisiklik gösterdigi saptanmistir. Örnegin Akut lenfoblastik lösemiye en fazla Çin, Japonya ve Amerika’da rastlanirken, Ortadogu ve Afrika’da daha az rastlanilmaktadir. Yine Lenfomalara en fazla Afrika rastlanirken , Japonyada en az rastlanilmaktadir.
Genel olarak çocukluk çaginda görülen kanserlerin sikligi Tablo-1’de verilmistir 1 . Bu siralamaya göre en fazla görülen hastalik lösemilerdir.

HASTALIK ADI ve GÖRÜLME SIKLIGI (%)

Akut Lösemi /ALL,AML)
27.5

Santral sinir sistemi Tüm.
20.7

Lenfomalar
11.3

Nöroblastoma
7.3

Böbrek tümörleri
6.1

Kemik tümörleri
4.7

Rhabdomyosarkoma
3.4

Retinoblastoma
2.9

Diger tümörler
16.1




KANSER NEDENLERI


Çocukluk çagi kanserlerinin nedenleri halen bir çok bilim adami tarafindan arastirilan bir konudur. Bu konuda üzerlerinde durulan en önemli nedenler asagida siralanmistir.

1-Ailesel geçis : Bir ailede kanser görüldügünde anne ve babayi endiselendiren en önemli soru , diger çocuklarinda da kanser görülüp görülmeyecegidir ? Bu soruya hemen evet veya hayir demek zordur. Ancak kanserin bazi türlerinin ailsel geçis özelligi olabilir. Daha ziyade Down sendromu gibi genetik bozukluga sahip bir çocukta kanserin ortaya çikma ihtimalinin daha fazla olabileceginden bahsedilebilir. Retinoblastoma ve glioma gibi tümörlerin ailesel geçis ile yakin ilskileri olabilir. Bu oran %1-10 arasinda degismektedir. Ayrica kromozom anomalileri bulunan ailelerde kansere meyilden bahsedilebilir. Bu yüzden bir ailede kanser görüldügünde diger aile fertlerinde de görülebilecegini söylemek zordur.

2-Ultraviyole Radyasyonu : Ultraviyolenin cilt kanserlerine yol açtigi bilinmektedir.

3-Ionize radyasyon : Ionize radyasyonun lenfositlerde kromozomal anomalilere yol açarak kansere neden olabilecegi ileri sürülmektedir. Hamilelik döneminde rasyasyona maruz kalan annelerden dogan çocuklarda kanser görülme olasiligi diger çocuklara oranla daha fazladir. Bilindigi gibi 2.Dünya savasi sirasinda Hiroshima ve Nagasaki’ye atilan atom bombasindan sonra o bölgelerde yasiyan ailelerin çocuklarinda kanser görülme insidansinin 3 kat daha fazla artmis oldugu bilinmektedir.

4-Elektromagnetik dalgalar : !979 yilinda Werheimer ve Leeper tarafindan yapilan bir çalismanin sonucunda elektromagnatik dalgalarin ÇÇK’ne yol açabilecegi (Bilhassa lösemi) bildirilmistir.

5-Kimyasal ajanlar : Aflatoksinler, Aromatik aminler,rsenik, Asbestos, Benzene, sigara, Nikel , Polisiklik hidrokarbonlar,trikloroetan ve Vinyl kloride Kansere yol açtigi bilinen kimyasal ajanlardir. Pesatori ve arkadaslari 1993 yilinda Italya Sveso’daki bir endüstiriyel kazadan sonra dioxin ile temas edenlerde kanser riskinin artmis oldugunu vurgulamislardir. Insektisidlerinde kansere yol açabilir.

6-Viral enfeksiyonlar : Ebstein Barr virusünün Burkitt lenfomasina yol açtigi bilinmektedir. Ancak bazi viruslerin insanlarin kromozomlarinda bulunan kanser genlerini aktive ettikleri ileri sürülmektedir.

Sonuç olarak bazi kanser türlerinin haricinde hala kanserin kesin nedeni bilinmemektedir

LÖSEMILER


Günümüzde lösemilerin nedenleri bilinmemekle beraber, hastanin içinde bulundugu çevresel faktörler ve genetik yapisi arasindaki karsilikli etkilesim sonucunda ortaya çiktigi düsünülmektedir. 15 yas altinda her yil yeni hasta görülme sikligi 100.000 kiside 4 olarak bildirilmektedir. En fazla dört yas civarinda görülür. Lösemi blast adi verilen lösemi hücresinin kontrolsüz çogalmasi sonucu basta kemik iligi olmak üzere çesitli organ ve dokulari tutan malin bir hastaliktir. Tedavi edilmedigi zaman ölüm ile sonuçlanir. Ancak günümüzde kullanilan etkili ilaçlar ve kemik iligi transplantasyonu ile çok basarili sonuçlar alinmaktadir. Lösemiler akut ve kronik olarak ikiye ayrilir. Kronik lösemilere çocukluk çaginda nadiren rastlanir. En sik rastlanilan lösemi türü akut lenfoblastik lösemidir.

Akut Lösemi;
Akut lösemiler lenfoblastik ve myeloblastik olmak üzere iki gruba ayrilir. Tedavileri ve sonuçlari farklidir. Akut lenfoblastik lösemiler tedaviye daha iyi yanit verirler.
Klinik : Hastalik solukluk, yorgunluk, kilo kaybi, ates, kemik agrisi, istahsizlik ve halsizlik gibi genel sikayetler ile basliyabilir. Bazen çok kisa sürede doktora müracaat edilen bir klinik tablo gelisebilirken , bazen de aylarca süren hafif belirtiler ile seyredebilir. En fazla romatizma ile karisabilir. Muayenede boyun, kasik ve koltuk altinda bezeler, karaciger ve dalakda büyüme, vücutta toplu igne basi büyüklügünde kizarikliklar ve/veya daha büyük morluklak tespit edilebilir.
Laboratuar: Bu sikayetler ile doktora basvuran hastanin yapilan kan sayimi ve yaymalarindan hastaliktan süphe edilir. Beyaz kürenin bazen 6000 mm3/dl altinda , bazen de 100.000 mm3/dl üzerinde olabilir. Beyaz kürenin yüksek oldugu durumlarda hastalik enfeksiyonlar ile karistirilabilir. Ayrica hemoglobin düzeyinde düsme (kansizlik) ve trombositopeni (kan pulcuklarinin azalmasi) görülebilir.
Tani : Kesin tani kemik iligi muayenesi ile konur.
Tedavi: Kemoterapi, Radyoterapi ve kemik iligi transplantasyonudur.

Tedavi malin hücrelerin ortadan kaldirilmasini hedefler. Hastalikta merkezden merkeze tedavi degisebilmektedir. Esas olarak baslangiçta Indiksiyon tedavisi denilen ve lösemik hücrelerin ortadan kaldirilmasini hedefliyen bir tedavi uygulanir. Bu Hücum tedavisi tam remisyon saglamak için verilir. Tespit edilebilir lösemik hücrelerin kaybolmasi ile hasta remisyonda kabul edilir. Kemik iligi ve kan sayimlari normale döner. Bu tedavi genellikle 4 haftaliktir. Hastalarin %90’ni bu süre içinde tam remisyona girerler.
Lösemik hücrelerinin sayisi azaltildiktan sonra hastaligin tekrarlamamasi için ve tahlillerde görülemiyen kalinti lösemik hücreleri temizlemek için idame tedavisi düzenlenir. Idame tedavisi kiz çocuklarda en az 2 yil , erkek çocuklarda 3 yildir. Bu tedavi yoluyla siddetle kemik iligi baskilandigi için nötropeni (beyaz kürenin düsmesi) gelisebilir.
Hastaligin baslangicinda veya idame tedavisi sirasinda Santral Sinir Sistemi tutulumu tespit edilebilir. En sik belirtiler bas agrisi, kusma ve ense sertligidir.

Hastalik bazen idame tedavisi sirasinda tekrar ortaya çikabilir. Bu nedenle hastalarin düzenli takibi gereklidir.

Prognoz : Hastanelerde kullanilan çesitli yogun kombine kemoterapi protokolleri ile 5 yillik yasam orani çocugunuzun girecegi risk grubuna göre %60 ile % 90 arasinda degismektedir.

TEDAVISI:
Lösemi, son derece uzun, zor ve pahali bir tedavi gerektirmektedir. Lösemi tanisi alan vakalara haftada, ayda bir damardan verilen çok sayida ilaç ve kemoterapi tedavisiyle 2.5 yil kadar süren bir tedavi uygulanir. Bu tedavi sonucunda % 70-85 oraninda tamamen iyilesme saglanabilir. Yanlizca % 5 oranindaki vakalarda ve uygun durumlarda kemik iligi nakli yapilabilir. Türkiye'de kemoterapi ve kemik iligi nakli bati ülkeleri standartlarinda, basariyla yapilmaktadir.

LÖSEMILI ÇOCUKLAR VE AILELERININ PROBLEMLERI:
- Okuldan uzak kalmak
- Arkadaslari tarafindan dislanmak
- Toplumun bu çocuklarin iyilesme sansinin olmadigini düsünmesi
- Maske yüzünden hastaligin bulasici oldugunun düsünülmesi
- Çocuklarin sosyal etkinliklere katilamamalari (Sinema, tiyatro, ...)
- Çocuklarin sevdikleri yiyeceklerden uzak durma zorunlulugu
- Kan bulamamak
- Parasizlik
- Hastanede çocuklarina refakat etmek isteyen ailelerin is yerlerinden çok sik izin almalari sonucu islerine son verilmesi

LÖSEMÝYLE ÝLGÝLÝ SORU VE CEVAPLAR

Kýrmýzý kan hücresi (Eritrosit=Alyuvar)
Kana kýrmýzý rengini verir, görevi vücudun iptiyacý olan oksijeni taþýmaktýr. Alyuvarlarýn kandaki normal deðerleri: 4.5-4.9 milyon/mm3 tür. Alyuvarlar içlerinde hemoglobin (Hb) taþýrlar. Hemoglobinin normal deðerleri: 12.0-14.5 g/dl, hematokritin normal deðerleri:


Trombosit
Kanýn pýhtýlaþmasýný saðlar. Normal koþullarda kanamayý önler. Böylece vurma, çarpma durumunda kanama durur. Trombositlerin kandaki normal deðerleri: 150.000-400.000/mm3 arasýndadýr.



Beyaz kan hücresi (Lökosit = Akyuvarlar = WBC)
Enfeksiyonlar mücadelede görevlidir. Vücudun baðýþýklýk sisteminin bir komponentidir. Bakteri ve virüsler ile mücadelede önemli fonksiyonlarý vardýr. Enfeksiyon durumunda akyuvar yapýmý artar. Sayý çok düþükse enfeksiyonlara yatkýnlýk artar.
Akyuvarlar nötrofil, lenfosit, eozinofil, bazofil ve monositlerden oluþur.


Nötrofil
Primer olarak bakterileri öldürür.


Lenfosit
Ýmmun cevaptan sorumludur. T ve B lenfosit alt gruplarý vardýr.


Eozinofil
Allerjik ve iltihabý reaksiyonlarda rol alýr.


Monosit (makrofaj)
Ýmmun cevaptan özellikle virüs, mantar, tüberküloz gibi etkenlere karþý sorumludur.


Akyuvarlarýn (WBC) kandaki normal deðerleri
WBC: 5.000-10.000/mm3
Nötrofil: (WBC'nin) %50-60'ý
Lenfosit: (WBC'nin) %25-35'i
Eozinofil: (WBC'nin) %1-3'ü
Bazofil: (WBC'nin) %0-1

Kemik iliðinde kök hücresinin farklýlaþmasý, çoðalmasý ve olgunlaþmasý sonucu yapýlan tüm hücreler kanýmýza salýnýr. Bu hücreler ancak olgun þekillerde vazifelerini yapabilir ve enfeksiyonlarla mücadele edebilirler.



lösemi nedir?
Kan kanseri olarak da adlandýrýlan lösemi, kan hücrelerinin yapýldýðý ve kemiklerin ortasýný dolduran doku olan kemik iliðinin hastalýðýdýr. Kan hücrelerinin hatalý, baþý boþ, kontrolsüz yapýmý sonucu oluþur. Lösemide kan hücreleri hep genç, ilkel kalýr ve durmadan çoðalýrlar. Bu ilkel þekildeki hücrelere blast denir.



Blast Nedir?
Blast hep genç, ilkel kalan ve vazifesini göremeyen beyaz kan hücresine denir.
Löseminin cinsine göre adlandýrýlýrlar: Lenfoblast, miyeloblast, monoblast gibi.
Ýnsan yaþamýnda olduðu gibi kemik iliðinde de hücreler yapýlýr (doðar), büyür, olgunlaþýr, çoðalýr, kana verilir, vazifelerini görür ve ölürler. Aslýnda yeni doðan hücrede bir blasttýr. Ancak bu blastlar kemik iliðinin 100 hücresinin 5'inden azdýr ve olgunlaþmasýný sürdürür. Lösemide ise hücrelerin hemen hepsi %20-%100'ü genç ve sorumsuzdur. Sayý olarak hýzla ve dengesiz bir artýþ gösterir. Mikroskopta blastlar tipine göre farklý özel bir görünümdedir.



Lösemi belirtileri nelerdir?
Kemik iliðinde "lösemi blastlarý" ortaya çýkýp sürekli artmaya baþladýðýnda, bu artýþ giderek bir istilaya dönüþür. Kemik iliðinde bir yaþam kavgasý baþlar. Ancak bir süre sonra lösemi blastlarý her köþeyi kaplar. Artýk kana renk ve dokulara oksijen veren kýrmýzý kan hücreleri, infeksiyonlarý önleyen beyaz kan hücreleri, kanamalarý durduran trombosit hücreleri yoktur. O zaman çocukta ilk belirtiler ortaya çýkmaya baþlar.
Kansýzlýk: Kýrmýzý kan hücreleri yapýlamadýðýndan hasta soluk, halsiz, iþtahsýzdýr. Çabuk yorulur. Çünkü kalp, beyin, kaslar oksijensiz kalmýþtýr.
Kanama: Burun kanamasý, dýþký-idrarda kanama, deride morluklar, kýrmýzý mor noktalar, çürükler gibi belirtiler olabilir. Çünkü, artýk kanamayý durduran trombositler yoktur veya çok azalmýþtýr.
Ateþ ve infeksiyon: Olgun beyaz kan hücreleri olmadýðý için vücut müdafaasýz kalýr ve tüm mikroplar vücudu iþgal edebilir.
Diðer organ tutulum bulgularý: Hastalarda blastlar kemik iliðinden kana dökülürler. Bu hastalarýn kan sayýmýnda çok yüksek sayýda beyaz kan hücresi-blast çýkabilir. Normalde 4.000-10.000/mm3 olan sayý 100.000/mm3'ü aþabilir. Bazý hastalarda ise çok az sayýda blast kana geçer. Kana karýþan blastlar vücudun tüm dokularýna yayýlabilir. Ama beyin, testis gibi bazý yerleri de özellikle seçerler. Beynin lösemi hücreleri ile tutulumu sonucu baþ aðrýsý, bulantý, kusma, çeþitli sinir felçleri (yüz felci, ayaklarda felç) görülebilir. Erkeklerde yumurtalýklarýn tutulumu ile bu bölgede þiþlik, kýzarýklýk, aðrý olabilir.
Lenf bezlerinde büyüme: Lösemi hücreleri lenfatik sistemi tutar ve bu bezlerde büyüme, sertlik olur, gözle görülür ve muayenede ele gelir. Kulak arkasý, çene altý, boyun, koltuk altý, kasýk gibi bölgelerdeki lenf bezleri tutulur.
Karýn þiþliði: Lösemik hücrelerin karaciðer, dalaðý istila etmesi ile bu organlarda büyüme olur. Karýn aðrýsý, gerginlik, þiþlik görülebilir.


Lösemi tipleri ve sýklýðý:
Çocukta lösemi aslýnda çok nadirdir. Yüzbin çocuktan sadece 3-5'inde olur. Her yüz lösemili çocuktan yaklaþýk %75'inde "Akut Lenfoblastik Lösemi" (ALL), %20'sinde "Akut Miyeloid Lösemi" (AML), %15'inde "Kronik Miyeloid Lösemi" (KML) vardýr. Yani lösemi tek tip bir hastalýk deðildir. Bayaz kan hücrelerinin çeþitli alt gruplarýndan çýkýþlarýna göre isim alýrlar (nötrofil, lenfosit, monosit v.b).
Eðer hastalýk birden baþlar, gürültülü, hýzlý bir seyir gösterirse ve hýzla ilerliyorsa buna "Akut" lösemi denir. Buna karþýn sinsi, yavaþ ve bazen de tesadüfen ortaya çýkýyorsa, "Kronik" lösemi adýný alýr. Kronik lösemide kemik iliði, blastlarýn yanýnda yeterli, normal hücre de üretir. Bu da kemik iliðine yayýlma eðilimi gösteren lösemi hücrelerinin tespit edilmesini geciktirir.


Akut Lenfoblastik Lösemi (ALL)
Çocuklarda en sýk görülen tiptir. "Lenfosit" adýný alan beyaz kan hücrelerinin genç formunun kontrolsüz çoðalmasý ve iþgali ile oluþur. Kýsaca ALL diye bilinir. Hücre tiplerine göre L1, L2, L3; yüzey iþaretlerine göre de B ve T hücreli olarak ayýrt edilir. Genellikle 2-8 yaþlarda olur. Ancak her yaþta da görülebilir. Bilinmeyen nedenlerle erkek çocuklarda kýzlardan daha sýktýr.


Akut Miyeloid Lösemi (AML)
Çocukluk çaðý lösemilerinin %20'sini oluþturur. AML diye de adlandýrýlýr. Nötrofil, monosit gibi beyaz kan hücrelerinin infeksiyonlarla mücadele ile görevli tiplerinden kaynaklanýr. Hücre tipine göre M0, M1, M2, M3, M4, M5, M6, ve M7 olarak ayýrt edilir.


Kronik Miyeloid Lösemi (KML)
Bu tip de çocuklarýn deðil, eriþkinlerin hastalýðýdýr. Çocuklarda çok nadirdir. Miyeloid seri de denen beyaz kan hücrelerinin hel olgun, hem de ilkel tipleri çoðalýr. Sinsi bir gidiþ gösteren bu tip lösemiye genelde tesadüfen veya hýzla büyüyen dalak-karaciðerin neden olduðu sorunlarla taný konur.



Lösemi neden geliþir?
Löseminin kesin nedeni bilinmektedir. Ancak çeþitli faktörler lösemi geliþiminde risk oluþturabilir.


Yüksek doz radyasyon
Japonya'da atom bombasý atýldýktan sonra lösemi insidansýnda belirgin bir artýþ oluþmuþtur (normalden 20-25 kez daha fazla). Bir kiþi hamilelik döneminde röntgen çektirirse bebekte lösemi geliþme riski artabilir.
Hodgkin hastalýðý nedeniyle ýþýn ve kemoterapi almýþ hastalarda 2-12 yýl içinde lösemi geliþme riski %5-10 oranýnda artar.
Fanconi Anemisi, Nörofibromatoz, Ataksi-Telenjiektazi'si olanlarda artmýþ risk vardýr.
Kronik Miyeloid Lösemili hastalarýn %90'ýnda kromozom anomalisi (filadelfia kromozomu) bulunur. Tedavi ve kemik iliði nakli ile düzelebilir.


Kimyasal ajanlar ve ilaçlarý
Bir çok kimyasal ajan ile lösemi geliþimi arasýnda iliþki bulunmuþtur. Bazen, gazolin ile uzun süre temas sonucu 20 kat fazla lösemi riski görülür.


Virüsler
Retroviruslar (RNA tümör viruslar), EBV, HLTV-1 lösemi oluþturabilir.


Taný (Teþhis)
Yukarýda sýralanan (kansýzlýk, ateþ, kanama vb.) bulgularla doktora getirilen hastaya kesin taný için bazý testlerin yapýlmasý gereklidir. Çünkü infeksiyöz mononükleoz (öpücük hastalýðý), bademcik iltihabý, kansýzlýklar, romatizma, menenjit, diðer kanserler, kedi týrmýðý hastalýðý gibi bazý hastalýklar lösemiyi taklit edilebilir.
Ýlk yapýlacak iþlem "kan sayýmýdýr". Sýklýkla parmak ucundan, bazen damardan alýnan kandaki hücre sayýlarý özel yöntemlerle saptanýr (kýrmýzý kan hücresi-bunu gösteren hemoglobin ve hematokrit, beyaz kan hücresi, trombosit).
Ayrýca bir damla kan lam denen camlara yayýlýp boyanarak mikroskopla incelenir. Uzman bir doktor bu kan hücrelerini inceleyerek belli bir sonuç çýkartabilirse de esas taný kemik iliði incelemesi ile konur.


Kemik iliði aspirasyonu
Kemik iliðini alma iþlemi kýsa ve zararsýz bir olaydýr. Aðrý olmasýný önlemek için yapýldýðý bölge özel ilaçlarla uyuþturulur veya hasta uyutulur. Hasta yüzü koyun yatýrýlýr, kalça bölgesi uygun maddelerle temizlenir ve mikroplardan arýndýrýlýr ve uyuþturulur. Daha sonra özel bir iðne ile kalça kemiðinden çok az miktar kemik iliði (enjektör içine) emilir ve aynen kan gibi cam üzerine yayýlýr, boyanýr ve mikroskopta incelenir. Bu incelemede hem löseminin olup olmadýðý, hem de tipi belirlenir. Bazen buna ilave bazý kan ve kemik iliði, gen testleri gerekebilir.
Ayrýca blast hücrelerinin nereleri iþgal ettiðini araþtýrmak içinde bazý testler yapýlýr. Akciðer filmi, karaciðer-böbrek testleri ve bel suyundan örnek alýp bakmak anlamýna gelen "lomber ponksiyon" iþlemleri yapýlýr.


Lomber Ponksiyon
Beyin-omurilik sývýsýnýn incelenmesi beyin dokosunun lösemi hücreleri ile tutulumunu gösterir. Lomber ponksiyon için hasta oturur veya yatar pozisyonda ve doktora arkasý dönük olarak yerleþtirilir. Bel bölgesi temizlenir, uyuþturulur ve özel bir iðne ile girilerek bel suyundan birkaç damla örnek alýnýr. Bu sývýda kan gibi cama yayýlýr, boyanýr ve mikroskopla bakýlarak blast olup olmadýðý araþtýrýlýr.
Normalde hiç bir hücre yoktur. Varsa beyin-omurilik tutulumundan söz edilir.
Yumurtalýklar (testis) doktor tarafýndan muayene edilmelidir.
Þiþme, renk deðiþtirme blastlarýn iþgaline iþaret olabilir.



Kateter Uygulamasý
Çocuklara acý veren iðne batýrýlarak parmak ucundan veya damardan kan alma iþlemi yerine veya ilaçlarýn, kan ve kan ürünlerinin deri-deri altý dokulara kaçmadan damar yoluyla verilebilmesi için derin damarlara kateter uygulamasý (Hickman, Groschong) yararlýdýr. Kateter narkoz altýnda göðsün sað veya sol bölgesinden çýkýþ noktasý bulup boyun kýsmýndan derin damarlara yerleþtirilir. Haftada 1-2 kez bakýmý ve pansumaný gereklidir.


Hastaneye yatýþ ve tedavi
Bu önemli, ciddi, ancak iyileþmesi mümkün hastalýkla ilk mücadele, hastanede yapýlmalýdýr.
Bu dönemin bazý özellikleri ve safhalarý vardýr.


1- Lösemi tanýsýnýn aileye söylenmesi:
Mutlaka en zor dönemlerden biridir. Kýymetli evladýnýn özellikle adý nedeniyle çok ürkütücü olan bu hastalýða tutulduðunu öðrenmek anne/baba için zor ve kabullenmesi güç bir durumdur. Bu aný anne/babalarýn tümü en zor dakika olarak tanýmlamaktadýrlar. Ancak tanýnýn anne/babaya uygun ve doðru bilgilerin eþliðinde aktarýlmasý doktorun önemli görevidir. Beraberinde psikiyatrist ve psikolog, sosyal uzman ile beraber konunun uzmaný bir doktor aileye tanýyý aktarýr ve hastalýðý tanýtýr. Ayrýca anne/babanýn sorularýný da cevaplayarak birlikte mücadelenin ilk adýmýný atar.


2- Çocuðun hastaneye yatýþý:
Hastaneye kabülü ile çocuk yepyeni bir dünyaya adýmýný atar. Yepyeni insanlar, garip aletler, canýný da yakan birçok iþlemlerle karþýlaþýr. Çevresi de kendisi gibi çocuklarla doludur. Onlarla ve yeni yaþamýyla bir denge saðlamaya çalýþýr. Özellikle küçük ise ilk günler sürekli bir isyan halindedir. Aðlar, baðýrýr, hiç kimseye yakýnlýk göstermez. Belki yalnýz annesine inanýr. Daha sonra bir kabullenme ve çevreye yönelme devri baþlar. Hala aðrýlý iþlemler onu rahatsýz eder, ama çevresiyle daha iliþkilidir. Bu dönemlerde doktor, hemþire yanýnda psiko-sosyal ekip de çocuða ve anne/babaya destek olmalýdýr.
Bütün çocuklar hastalýklarýný da bilmek isterler. Anlayabileceði dille bilgi verilmelidir. Özellikle uzak kaldýðý okulu, arkadaþlarý onu çok üzebilir. Yaþa göre oyun odalarý veya okul dersleri ile iliþkisini sürdürebilecek bir hastane okulu çok yararlý olacaktýr. Ayrýca meþguliyet eðitiminin yanýnda odalara özellikle mutlak izolasyon dönemlerinde konacak televizyon, bilgisayar, resim malzemesi çocuk için son derece faydalýdýr. Oda meþguliyetlerinde psikososyal ekip ve anne de görev alýr.
Uzun yatak istirahatlerinin sonucunda ortaya çýkacak kas erimesini önleyebilmek için egzersizler, bisiklet kullanýmý, fizyoterapistler eþliðinde uygulanmaktadýr.


Lösemi tedavisi:
Hastalýðýn tedavisi mümkündür. Ancak mutlak olarak anne/baba, çocuk ile doktor/hemþire/psiko-sosyal ekibin iþbirliði þarttýr.

Tedavide çeþitli yöntemler kullanýlýr.
a) Kemoterapi (ilaç tedavisi)
b) Radyoterapi (ýþýn tedavisi)
c) Destekleme tedavisi
d) Kemik iliði nakli

Doktorunuz çocuðunuza uygulayacaðý tedaviyi bir çok özelliði göz önüne alarak seçecektir: tedaviyi kaldýrabilmesi, hastalýðýnýn tipine göre en uygun tedavi seçimi v.b. dikkate alýnacaktýr. Amaç hastalýðý iyileþtirmektir. Ayný tanýyý alsalar bile sizin çocuðunuz diðerlerinden farklýdýr. Asla hastalarý ve hastalýklarýný birbirleri ile mukayese etmeyin.


A) Kemoterapi (ilaç tedavisi)
Lösemi tedavisinde ilaçla tedavi çok önem taþýr. Her gün daha yeni ve etkili ilaçlar bulunmakta ve kullanýlmaktadýr. Lösemide tipi ne olursa olsun ilk hedef, lösemi, "blast"larýnýn iþgalindeki kemik iliðini, yoðun ilaç tedavileriyle temizlemektir. Bu dönemde hasta deðiþen sürelerde ama mutlaka hastanede tutulmalýdýr. Anne-baba-çocuk bu güç dönemi beraber atlatýrlar. Damardan, aðýzdan alýnan ve ayrýca bel iðnesi ile verilen bir çok ilaç kullanýlarak blastlara karþý savaþ kazanýlmaya çalýþýr. Bu döneme "HÜCUM" dönemi (indiksiyon da) demekteyiz.
Baþarý saðlanýrsa hedeflenen; kemik iliðinin uykuya sokulmasý "REMÝSYON" ve blastlar yok edilerek yerini iþe yarar iyi hücrelerin (kýrmýzý kan hücresi, beyaz kan hücresi, trombosit) almasýdýr. ALL'li 100 çocuktan 90'ý AML'li 100 çocuktan 75'i "Remisyon"a ulaþacaktýr.
Ýndiksiyon dönemini tamamlayan çocuklara saðlanan uyku dönemini daha da saðlamlaþtýrmak için bir "SAÐLAMLAÞTIRMA" (konsolidasyon) tedavisi uygulanýr. Artýk hastalýða karþý ilk zafer kazanýlmýþtýr. Ancak hastalýðýn blast hücreleri beyin-omurilik gibi ilaçlarýn çok iyi ulaþamadýðý yerlere saklanabilirler, hatta ilk baþlangýçta bile buralarý tutabilirler. Ýlaçlarýmýzý onlara ulaþtýrmak için "lomber ponksiyon ve bel iðnesi (intratekal)" tedavi yapýlýr. Direkt olarak bel suyuna ilacýmýzý vererek saklanmýþ blastlara yüz yüze mücadele yapma þansýný saðlarýz. Ayný amaçla ikinci bir uygulama da baþa (beyine) ýþýn tedavisi uygulamaktýr. Bu tedaviye "Radyoterapi" denir.
Lösemide sýk kullanýlan ilaçlar, kullaným þekli:
Prednizolon / damar içi, kas içi ve aðýz yolu
Vincristine / damar içi
L-Asparaginase / deri altý, kas içi (damar içi)
Cyclophosphamide / damar içi
Daunorubicine / damar içi
6-Mercaptopurine / aðýz yolu
Methotrexate / damar içi, aðýz yolu, intratekal
Aclarubicin / damar içi
Cytosine Arabinoside / damar içi, deri altý
Etoposide / damar içi
Thioguanine / aðýz yolu
Mitoxantrone / damar içi
Amsacrine / damar içi

Lösemide kullanýlan ilaçlarýn yan etkileri:
Lösemi tedavisi þarttýr, ancak ilaçlar iki tarafý keskin kýlýç gibidir. Bozuk lösemi hücrelerini yok edip öldürdükleri gibi saðlam dokulara da zarar verebilmektedir. Tedavi sýrasýnda istenmeyen etkiler görülmektedir.

Erken dönemde görülen yan etkiler:
Bulantý ve kusma:
Genellikle sitostatik ilacýn verilmesinden 4 saat sonra geliþir ve 2 gün kadar sürer. Günümüzde bulantý kusmayý azaltýcý ilaçlar yararlý olabilir. Bulantý oluþumunun nedeni mide-barsaktaki hücrelerin zedelenmesi sonucu ortaya çýkan serotonin adlý hormondur.
Serotonin hormonunun sinir sistemi uyarýsý ile beyindeki bulantý kusma merkezi uyarýlýr ve sonuç olarak bulantý-kusma geliþir.
Bulantý-kusma olduðunda ilaçlara ilâve olarak bazý önlemler yararlý olabilir. Besinler soðuk, ýlýk yenmeli, sýcak olanlardan kaçýnýlmalýdýr. Aðýr, yaðlý, tatlý, tuzlu, baharatlý, karýþýk besin alýnmamalý, limon sýkýlmalý, patates, pirinçli gýdalar, elma, muz gibi meyveler tercih edilmelidir.
Aðýr kokulardan uzak durulmalý, temiz hava alýnmalý, müzik, televizyon, oyunlar ile dikkat baþka alanlara çekilmeli ve uyumaya çalýþýlmalýdýr.

Saç dökülmesi:
Kimi hastalarýn saçlarý tamamen dökülebildiði gibi bazýlarýnýn ki daha az etkilenir. Kaþlar, kirpikler, vücudun muhtelif yerlerindeki tüyler de dökülebilir. Ancak unutulmamalýdýr ki bu durum geçicidir ve saçlar daha gür ve yumuþak olarak tekrar çýkacaktýr.
Saçlar neden dökülür? Aslýnda saçýn kendisi canlý deðildir; saçlý deride bulunan saç hücreleri bu saçlarý üretir. Sitostatik ilaçlardan bu saç hücreleri zarar gördüðü için saçlar dökülür. Hücreler yenilenince saçlar tekrar çýkar.
Tedavi sýrasýnda hastanýn saçlarý kesilirse, dökülen saçlar etrafa saçýlmaz ve rahatsýzlýk vermez. Ancak saçlar psikolojik nedenlerle kestirilmek istenmezse daha dikkatli bakým ister. Saçlar ýlýk su ile tahriþ etmeyen þampuanlar ile yýkanmalý, jöle, lastikli toka v.s. kullanýlmamalýdýr. En iyisi bone takmaktýr. Bu dönemde peruk takýlabilir.

Ýnfeksiyonlara artmýþ eðilim:
Ýlaçlarýn baþlýca yan etkisi enfeksiyonlara sýk ve aðýr olarak yakalanmadýr.
Tedavi sýrasýnda gerek savunma sisteminin diðer hücreleri, gerekse akyuvarlar sayýca azalacaðý ve fonksiyonlarý da bozulacaðý için vücut direnci bozulur ve solunum yolu, idrar yolu, barsak, mukoza infeksiyonlarý da artar. Enfeksiyon etkenleri olarak viruslar (Herpus uçuk virusu, CMV, EBV, parvovirus) mantarlar (candida ve aspergillus) ve bakteriler (Gram (+) ve Gram (-), anaerobik) sayýlabilir.

Kendimizi Ýnfeksiyonlardan nasýl koruyalým?
- Besinlerimizi ihmal etmeyelim, düzenli beslenelim.
- Kendimizi aþýrý yormayalým.
- Ýnfeksiyonu olan kiþilerden uzak duralým. Okul, kreþ, otobüs, toplantý gibi kalabalýk ortamlara girmeyelim.
- Canlý aþý uygulanmýþ (felç aþýsý) kiþilere yaklaþmayalým.
- Durgun su kullanmayalým.
- Temizliðe (banyo, diþ, aðýz, tuvalet v.s.) dikkat edelim.
- Besinleri hep taze, her öðünde piþmiþ olarak tüketelim. Sütlü gýdalarý kaynatarak yiyelim. Soyulmuþ muz, elma gibi meyve haricindeki sebze, meyveleri piþirip yiyelim.
- Çiçek ve süs bitkileriyle yakýn temas etmeyelim.
- Sýk sýk ellerimizi yýkayalým.
- Banyo küvetinde yýkanmak yerine duþu tercih edelim.
- Tuvalet yaptýktan sonra o bölgemizi sabunlayalým.

Hangi durumlarda acilen doktora, hastaneye baþvuralým?
- Ateþ 38 C° dereceyi geçerse
- Öksürük, boðaz aðrýsý olursa
- Aþýrý terleme veya üþüme hissi duyulursa
- Sýk idrar ve aðrýlý idrar yapma
- Deride sivilce gibi kýzarýklýk, ýsý artýþý geliþen durumlar
- Yanýklar
- Ýshal geliþirse

Halsizlik, Yorgunluk
Kemoterapinin geçici yan etkilerindendir. Ýlaçlar kemik iliðine zarar verir ve daha az alyuvar üretebilir, daha az oksijen vücuda taþýnabilir. Bu kaslarda kuvvetsizlik, baþ dönmesi, baþ aðrýsý, konsantrasyon bozukluðu yaratabilir.
Yine yetersiz beslenme, azalmýþ uyku, aðrý, korku, sinirlenme ve psikolojik olarak etkilenme sonucu da geliþebilir.

Ýþtahsýzlýk
Tedaviye baðlý tat alma hissinde azalma, çiðneme ve yutma güçlüðüne baðlý geliþir. Genellikle bulantý ve kusma ile birliktedir. Ýþtahsýzlýðý azaltmak için besinler sýk sýk az miktarlarda yenmelidir.
Kahvaltý ihmal edilmemeli, besinler özenle iþtah açýcý þekillerde sunulmalýdýr. A ve C vitaminlerden zengin tablet veya besinler alýnmalýdýr.

Ýlaç Sýzýntýsý
Bazý ilaçlar damara verilirken dýþarý sýzarlarsa yakarlar ve kötü yaralar açarlar. Bu tip ilaçlar uygulanýrken dikkat edilmeli ve acý hissinde doktor, hemþire uyarýlmalýdýr.

Sarýlýk/Böbrek Sorunlarý
Nadirdir. Uygun testlerde izlenerek gerekli tedbirler alýnýr.

Havale
Nadiren hastalarda özellikle bel iðnesi ve radyoterapi esnasýnda görülür. Uygun ilaç deðiþimi ile düzene sokulur. Bazen de beyin tutulumunun iþaretidir.

Kalp ile ilgili sorunlar
Bazý ilaçlar kalbi de etkileyebilir ve kalp kasýný bozabilir. Bu durumda o ilaca devam edilmez.

Mide aðrýsý - Yanma/Kusma
Özellikle prednol gibi kortikosteroid alanlarda olur. Uygun ilaçlarla düzeltilir.

Kan þekeri artýþý
Bazý ilaçlarýn yan etkisidir. Uygun diyetle ve tedavi ile düzeltilir.

Aðýzda yaralar
Uygun aðýz bakýmý ve ilaçlarla düzeltilir.

Geç dönemde görülen yan etkileri:
Büyüme-geliþme geriliði
Alýnan yoðun tedaviler, özellikle kemik iliði nakli sonrasý görülebilir. Büyüme yavaþlayabilir. Radyoterapi sonrasý bazen çocuðun okul baþarýsý etkilenebilir. Iþýnlama 2 yaþýn altýnda yapýlmaz.

Kýsýrlýk
Normal þartlarda çok nadirdir. Ancak yoðun tedaviler, kemik iliði nakli sonrasý kaçýnýlmazdýr.

Graftýn alýcýyý reddi
Kemik iliði nakli sonrasý deri, karaciðer sorunlarý ve ishale giden bir tablodur. Özel ilaçlarla korunma ve tedavisine çalýþýlýr.

Katarakt
Kemik iliði nakli sonrasý görülebilir. Uygun cerrahi müdahale ile düzeltilir.

B) Radyoterapi (ýþýn tedavisi):
Iþýn tedavisi 2-3 hafta sürer. Her hafta belli sürelerle uygulandýðý "DEVAM (ÝDAME)" dönemi izler. Artýk hasta normal yaþamýna döner, okulu, arkadaþlarý, ailesi ile günlük uðraþlarýný sürdürür. Bazý ilaçlarý sürekli aðzýndan uygularken, diðerlerini aylýk ziyaretlerle hastanede alýr. Bu dönem 2-3 yýl sürer ve sonuçta her þey yolunda giderse þifaya ulaþýr.

Ancak bazen her þey bu kadar düzenli gitmez ve uyuyan lösemi blastlarý bazen kemik iliðinde, bazen beyinde, bazen yumurtalýkta yeniden uyanýr. Biz buna "TEKRARLAMA (RELAPS)" dönemi deriz. O zaman kemoterapi yanýnda kemik iliði nakli gibi baþka yöntemlere de yönelmek genellikle gerekecektir.


C) Destekleme tedavisi:
Büyük bir harbe benzetebileceðimiz ve hem hasta, hem aile, hem de doktor için büyük bir mücadele dönemi olan hücum ve saðlamlaþtýrma dönemlerinde sorun yalnýz lösemi deðildir. Verilen ilaçlarýn yan etkileri, lösemi ve tedavisi ile boþalan ve henüz gerekli hücrelerini yapamayan, hýrpalanmýþ bir kemik iliðinin getirdikleri de problem doðurabilir. Özellikle trombositlerin yokluðu kanamalara ve beyaz kan hücrelerinin (lökosit) yokluðu da infeksiyona yol açabilir. Bunun için kan merkezlerinde trombositlerin ayrýlmasý ile elde edilen "trombosit süspansiyonlarý" verilerek kanamalarýn oluþumu önlenebilir. Trombosit süspansiyonlarý hücre ayrým cihazlarý ile (cell seperator) saðlýklý seçilmiþ vericilerden hazýrlanýr. Ne yazýk ki ayný þey lökositler için geçerli deðildir.

Lökositlerin ayrýlmasý ve uygulanmasý denenmiþse de çok fazla sorun doðurduðu görülmüþtür. Onun yerine hastayý enfeksiyondan korumak için beyaz kan hücreleri yükselene dek temiz, giriþ-çýkýþý kýsýtlanmýþ özel odalarda tutma yoluna gidilmiþtir. Bu esnada gerek anne-babalara, gerekse doktor, hemþire, saðlýk personeline büyük görev düþmektedir. Þu noktalar asla ihmal edilmemelidir:
- Odaya giren her kimse mutlaka elini en azýndan sabunla, daha iyisi uygun mikrop kýrýcý (antiseptik) sývýlarla yýkamalýdýr.
- Ayakkabý ve giysilerle dýþ ortamýn mikroplarý içeri taþýnabilir. Bunun için maske, eldiven, galoþ (ayakkabý üzerine giyilen lastik kýlýf), önlük gibi koruyucu malzeme mutlaka kullanýlmalýdýr.
- Hastalarýn kendi derileri, aðýz-mide-barsak sistemleri de mikrop kaynaðý olabilir. Onun için hasta sýk sýk yýkanmalý, en azýndan derisi silinmeli, aðýz bakýmý muntazam yapýlmalý, doktorunuzun önereceði ilaç ve gargaralar muntazam kullanýlmalýdýr. Hastanýn yiyecekleri ve suyu özellikle lökositleri düþükse mutlaka kaynatýlmalý, piþirilmelidir.

Eðer infeksiyon ortaya çýkarsa uygun antibiyotikler ve gerekirse mantar ilaçlarý ile tedavi yapýlmalýdýr.


D) Kemik iliði nakli:
Son yýllarýn en büyük keþfi basit olarak saðlam bir kiþiden alýnan kemik iliðinin iyice tedavi edilmiþ (kemoterapi, radyoterapi görmüþ) hastaya verilerek onun hasta kemik iliðinin yerini almasýný saðlamaktýr. Böylece artýk kemik iliðinde lösemik blastlara yer kalmaz ve hasta þifaya kavuþur. Bu yöntemle hastalýðý tekrarlamýþ her 10 ALL'den 5'i (ALL'de ilk remisyon uyuma dönemi bozulmadan sürerse kemoterapiye devam edilir. Kemik iliði nakline gerek yoktur.) kurtulur. AML'de ise ilk remisyonda kemik iliði nakli uygun olur ve her 10 hastadan 6-7'si bu yöntemle kurtulabilir. Ancak bu iþlem o kadar da kolay olmayabilir. Yaklaþýk 4-6 hafta hasta tamamen mikropsuz bir ortamda korunmalýdýr. Ayrýca kanama olmasýn diye trombosit süspansiyonlarý da verilmelidir.

Kemik iliði nakli için öncelikle, bir verici bulunmalýdýr. Bu verici ideal olarak kardeþtir. Ancak öncelikle "doku uygunluðu testi" yapýlýr. Uygun verici aranýr. Bazen hastanýn kendi kemik iliði de remisyonda iken alýnýp, blastalardan temizlenip dondurularak saklanýr ve gereðinde kullanýlýr. Verici çok nadiren yakýn akrabalar veya dokusu uygun yabancýlar da olabilir. Eðer verici hastanýn kardeþleri veya yakýnlarý ise bu tip kemik iliði nakline "allojenik" kendi kemik iliði ise "otolog" denir. Bunun yanýnda bazen verilen kemik iliði hastayý, bazen de hasta verilen kemik iliðini kendine uygun bulmaz. Bu da ya kemik iliðinin reddi (graft versus host hastalýðý-GVHD) ya da hastanýn kemik iliðini reddi ile sonlanýr (rejeksiyon). Bazen de lösemi her þeye raðmen geri gelir (relaps). Yine de þifa þansý vardýr. Kemik iliðini veren kiþiye hiç bir zararý yoktur. Sadece 30-45 dakikalýk bir anestezi ile kemik iliði alýnýr. Bunun dýþýnda normal yaþamýný sürdürür.

Tedavilerini tamamlayan hasta artýk yaþýtlarý arasýna karýþýr. Özellikle 5 yýlýný doldurduðunda her þeyi geride býrakýr. Geleceðe yönelir.



3- Ailenin diðer fertleri ve kardeþleri:
Özellikle evde kalan çocuklar çok önemli bir sorun oluþturabilir. Ýlk dönemde ailede bir sorun olduðunu hisseden kardeþlerde korku ve kargaþa hissi kaçýnýlmazdýr. Kardeþlerinin hasta olduðunu anlamasalar dahi; onun yokluðunu anne-babanýn huzursuz ortamý, evden uzaklaþmalarý onlarý çok rahatsýz eder. Bu aþamada onlarýn sorunlarýna ciddi ve tatmin edici cevaplar vermek, onlarý dinlemek gerekir. Küçük yaþtakiler basit açýklamalarla yetinirken, büyük çocuklar detaylarýný sorabilirler.

Onlara löseminin ciddi ve özel ihtimam gerektiren bir hastalýk olduðunu anlatmak, duygu ve düþüncelerini paylaþmak, sýrdaþ olarak almak çok yararlý olabilir. Kardeþlerinin tedavisinde rol oynamak onlarýn terk edilmek ve suçluluk gibi duygulara saplanmasýný da engelleyebilir. Hatta uygun þartlarda hastanede kardeþlerini ziyaret etmeleri de saðlanmalýdýr. Böylece onunla olan iliþkileri daha canlý sürdürülebilir.


4- Diðer aile sorunlarý:
Anne/babanýn sorunlarý yalnýzca çocuklarýnýn hastalýðýnýn tedavisi olmamaktadýr. Lösemi tedavisi uzun, masraflý bir süreçtir. En önemli sorun bu aðýr masraflarýn karþýlanmasýdýr. Özellikle SSK, Emekli Sandýðý gibi bir sigorta sisteminin güvencesi altýnda olmayan bir ailenin iþi çok zordur. Bu aileler ya sosyal güvenceli bir iþe teþvik edilmeli ya da Sosyal Yardýmlaþma Vakfý gibi yardýmlardan yararlandýrýlmalýdýr. Ýkinci önemli sorun aile içi psikolojik sorunlardýr. Anne-baba-kardeþler konuyla ilgili psiko-sosyal ekibin destek tedavilerine alýnmalý, grup tartýþmalarý ve belli aralarla yapýlacak eðitim seminerleriyle sorunlarýna destek olunmalý, sorularý cevaplanmalýdýr. Diðer bir yöntem aileler arasý dayanýþmanýn saðlanmasýdýr.


Lösemi tedavisi sýrasýnda sýk kullanýlan terimler:
Akut: Hýzlý ve kýsa süreli.
Anemi-(Kansýzlýk): Kýrmýzý kan hücrelerinin sayýca yetersizliði
Bakteri: Hücrelerin olgun aþamaya gelmeden önceki genç, olgunlaþmamýþ ana þekli.
Beyin tutulumu: Lösemide, beyin/omurilikte blast hücreleri saklanabilir ve hastalýðýn alevlenmesine neden olabilir. Hatta kemik iliði normal olsa dahi ilk tekrarlama buradan olabilir.
Dalak: Lenf bezleri gibi bakteri ve kanser hücrelerini süzgeç gibi toplayan bir karýn organýdýr. Lösemide büyüyebilir.
Deri altý (SC=Subkutan): Bazý kemoterapi ilaçlarý özellikle kolda deri altýna injekte edilir.
Destekleyici Tedavi (Supportif): Lösemi tedavisinin en önemli koludur. Kan ve kan ürünlerinin verilmesi, antibiotikler, el yýkama, özel temiz odalar, maske/galoþ, önlük kullanýmý bu tedavinin önemli öðeleridir.
Devam tedavisi (Ýdame): Gerekli hücum ve saðlamlaþtýrma tedavilerini takiben 2-3 yýl süre ile saðlanan kemik iliði uyumasýnýn (remisyon) þifaya dönüþmesi için yapýlan tedavidir.
Doku Grubu: Anne ve babadan yarý yarýya alýnan ve insanýn dokusal özelliklerini belirten iþaretler (Kan grubu ile ayný deðildir, HLA olarak da anýlýr).
Eritrosit: Kýrmýzý kan hücresi. Hemoglobin adý verilen bölümü ile akciðerlerden dokulara oksijen taþýr.
Galoþ: Ayakkabý üzerine giyilen naylon/lastik kýlýf.
Graftýn Alýcýyý Reddi (Graft Versus Host Hastalýðý-GVHD): Kemik iliði nakli sonrasý görülen ve deri, karaciðer bulgularý ve ishale giden bir yan etkidir.
Hematokrit: Kanýn taþýdýðý eritrosit oranýný belirleyen bir ölçüdür. %30'un altýnda kan verilir.
Hematoloji: Kan ve kan yapan organlarla uðraþan bilim dalý.
Hematolog: Eritrositlerin oksijen taþýmasýyla görevli bölümü.
Hickman kateteri: Ameliyatla damara konan ve kan alma tedavi iþlerinde kullanýlan özel hortum.
Hücum tedavisi (Ýndüksiyon): Lösemide kemik iliðini iþgal eden ve blastlarýn yok edilmesi ve kemik iliðinin uykuya sokulmasý (remisyon) için yapýlan tedavi bölümü.
Ýmmun Sistem: Vücudun hastalýklara karþý direnmesini saðlayan lökosit ve benzeri bazý hücrelerden oluþan sistemdir.
Ýnfeksiyon: Vücutta hastalýk yapýcý mikroorganizmalarýn çoðalmasý ve vücudu iþgali.
Ýntramüsküler (ÝM): Ýlacýn kas dokusu içine yapýlmasý.
Ýntratekal (ÝT): Ýlacýn direkt olarak belden özel iðnelerle bel suyuna verilmesi.
Ýntravenöz (ÝV): Ýlacýn damara direkt verilmesi.
Kan grubu: Kan hücreleri insandan insana deðiþen ve özel yöntemlerle gösterilebilen iþaretleyiciler taþýr. Kan naklinden önce alýcý ve vericide ayný olmalarý þarttýr. Baþlýcalarý A, B, O, AB ve Rh (+) / (-)'dir.
Kanser: Kontrolsuz ve normal dýþý hücre artýþý ile giden yaklaþýk 100 hastalýðýn ortak adýdýr. Artan hücre urlar yapabilir, diðer dokularý iþgal edebilir.
Karaciðer: Hayatýn devamý için gerekli birçok karmaþýk iþi yapan (sindirim, kan proteinleri yapýmý, artýklarýn yok edilmesi) bir karýn içi organýdýr.
Kemoterapi: Kansere karþý ilaçlarla tedavi.
Kronik: Belirti ve bulgularý uzun süren, yavaþ ortaya çýkan, süregen.
Kültür: Ateþ/infeksiyon anýnda neden olan mikroorganizmanýn (bakteri) tespiti için alýnan kan, boðaz, idrar, dýþký örneklerinde yapýlan ve etkili antibiotikleri de (infeksiyonlara karþý kullanýlan ilaçlar) gösteren testler.
Lenf Bezi: Tüm vücuda yayýlmýþ, özel sistemi bulunan ve bakteri, kanser hücreleri için süzgeç görevi yapan organlar. Lösemide büyüyebilirler.
Lökosit: Beyaz kan hücreleri.
Lomber Ponksiyon: Bel suyunun incelenmesi veya ilaç verilmesi amacýyla yapýlan, belden özel iðnelerle girilerek uygulanan taný / tedavi yöntemi.
Lösemi: Kemik iliðinde olgunlaþmamýþ, genç blast hücrelerinin kontrolsuz çoðalmasý ile giden ve kan kanseri adýný da alan bir hastalýk.
Mantar: Tüm vücutta infeksiyon yapabilecek bir çeþit hastalýk erkeni.
Nötrofil: Beyaz kan hücrelerinin, bakteri, mantar, viruslara karþý vücut medafaasýnda önemli bir rol oynayan tipi. (Nötropeni: Nötrofillerin normalden az olmasý).
Onkoloji: Kanserin fiziksel, kimyasal, biyolojik tüm özellikleri ile uðraþan bilim dalý.
Onkolog: Onkoloji ile uðraþan bilim adamý.
Oral: Ýlacýn aðýz yolu ile verilmesi.
Patoloji/Patolog: Hastalýklarýn dokuda yaptýðý deðiþiklikleri inceleyen, yorumlayan ve taný koyan bilim dalý, bilim adamý.
Pateþi/Ekimoz: Özellikle trombositin düþük olduðu hastalarda deri içine küçük / büyük kanamalar.
Prognoz: Hastalýðýn sonucu / geleceði hakkýnda tahmini yaklaþým.
Radyoterapi: Özel aletlerden çýkan ýþýnlarý kullanarak yapýlan tedavi.
Rejeksiyon: Hastanýn dýþarýdan verilen dokuyu (Ör. Kemik iliði) reddi.
Relaps: Hastalýðýn uykuya daldýktan sonra yeniden uyanma ve bulgu vermesi.
Remisyon: Uygun tedavilerden sonra lösemik hücrelerden temizlenmiþ kemik iliðinin uykuya dalmasý, normal çalýþmasý.
Saðlamlaþtýrma Tedavisi (Konsolidasyon): Uygun hücum tedavisiyle remisyon saðlandýktan sonra yoðun bir tedavi ile yapýlanlarýn garantiye alýnmasý.
Þifa: Hastalýðýn kesin olarak iyileþip bir daha geri gelmemesi.
Testis (Yumurtalýk) tutulumu: Erkek çocuklarda testislere saklanan lösemi hücrelerinin çoðalmasý ile þiþme, hassasiyet ile giden ve hastalýðýn tekrarýna neden olan durum.
Trombosit: Kanýn pýhtýlaþmayý saðlayan, zedeli damarý týkayarak kanamayý durduran hücresi.
Virüs: Çok küçük, ancak özel alet ve yöntemlerle saptanan kýzamýk / suçiçeði gibi hastalýklarý yapan etken.

Tedavisi Mümkün Olan Bir Hastalýk...
  

SAÐLIKLI BÝR YAÞAM
DÝLEKLERÝMÝZLE...

Geniþ bilgi için iþ veya cepten arayýnýz.

Ýþ: 0326 413 01 77
GSM: 0532 631 86 79 - 0555 347 62 53 - 0542 215 54 72

SAÐLIKLI BÝR YAÞAM
DÝLEKLERÝMÝZLE...